Ülkeler antimikrobiyal dirence karşı önlemleri sıkılaştırıyor: FAO-OIE-WHO ortak raporu

FAO, OIE ve WHO’nun ortak çalışması, 154 ülkenin AMR (antimikrobiyal direnç) alanındaki ilerlemesini değerlendirdi; bazı alanlarda kaydedilen ilerleme sınırlı ve bölgesel farklılıklar belirgin.

Uluslararası kuruluşların ortak değerlendirmesi

Birleşmiş Milletler bünyesindeki Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (OIE) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yayımlanan ortak rapor, antimikrobiyal dirence (AMR) karşı küresel çabaların arttığını ancak önemli eksikliklerin sürdüğünü gösteriyor. Çalışma 2018 yılı verilerine dayanıyor ve 154 ülkenin yanıtlarını içeriyor.

Bulgular: izleme, reçete düzeni ve yasal çerçeve

Değerlendirmeye göre 105 ülke insan sağlığında dirençli enfeksiyonları tespit eden bir gözetim sistemi işletiyor; 68 ülke ise antimikrobiyal tüketimini takip eden mekanizmalara sahip. Ayrıca 123 ülke insan kullanımında antibiyotik satışını reçete koşuluna bağlayan politika uyguluyor. Ancak uygulamada eşitsizlikler ve düzenlenmemiş satış kanalları hâlâ yaygın.

Hayvancılık ve gıda zincirinde eksikler

Hayvan üretiminde büyümeyi teşvik amacıyla yüksek öncelikli antimikrobiyallerin kullanımını sınırlama yönündeki uluslararası önerileri yalnızca 64 ülke benimsedi. Bu 64 ülkenin 39’u yüksek gelirli ve çoğu Avrupa Bölgesi’nde yer alıyor; Afrika Bölgesi’nden sadece 3, Amerika Bölgesi’nden ise 7 ülke bu sınırlamayı uygulamış görünüyor.

Mevzuat ve uygulama boşlukları

67 ülke hayvanlarda kullanılan antimikrobiyallerin üretimi, ruhsatlandırılması ve dağıtımını kapsayan en az düzeyde yasal düzenlemeye sahip. Buna karşın 56 ülke, hayvan ve bitki sağlığında kullanılan ürünlerin kalite, güvenlik ve etkinliğine ilişkin ulusal politika veya mevzuat bulunmadığını ya da bu yasaların yürürlükte olup olmadığını doğrulayamadığını bildiriyor.

Çevre ve atık yönetimi zayıf

Çevresel boyutta ise düzenleyici eksiklikler göze çarpıyor: 78 ülke genel anlamda çevre kirliliğini önleyen düzenlemelere sahip olsa da sadece 10 ülke antimikrobiyal atıkların yönetimini kapsayan kapsamlı sistemleri uyguluyor. Bu durum, üretim kaynaklı kirlenmeye karşı yeterli koruma sağlamıyor.

Ulusal eylem planları ve finansman sorunları

Rapora göre 100 ülkenin AMR için ulusal eylem planı bulunuyor, 51 ülke ise plan hazırlama aşamasında. Çok sektörlü çalışma gruplarından yalnızca 53’ü tam işlevsel; 77 ülkede ise bu tür bir grup oluşturulmuş durumda fakat etkinlik düzeyi değişken. Tüm önlemler için kaynak gösteren ülke sayısı ise sadece 10.

Uzmanların değerlendirmesi

WHO, OIE ve FAO yetkilileri raporu olumlu adımların işareti olarak nitelendiriyor ancak insan, hayvan, bitki ve çevre alanlarında kalıcı taahhütlerin şart olduğunu vurguluyor. Düşük ve orta gelirli ülkelerin tavsiye edilen uygulamaları hayata geçirebilmesi için teknik ve mali desteğin acil bir öncelik olduğu belirtiliyor.

Ana çıkarımlar

• Birçok ülke izleme ve reçete politikasında ilerleme kaydetti, fakat uygulama tutarsız.
• Hayvansal üretimde kritik antibiyotiklerin büyüme amaçlı kullanımını sınırlayan ülkelerin sayısı sınırlı ve bölgesel eşitsizlik bariz.
• Çevreye yönelik atık yönetimi düzenlemeleri çok az ülkede kapsamlı şekilde uygulanıyor.
• Ulusal eylem planları çoğalıyor, ancak finansman ve çok sektörlü uygulama eksikliği yaygın.
• Düşük ve orta gelirli ülkelere yönelik sürdürülebilir destek gerekliliği vurgulanıyor.

Rapor hakkında

Bu çalışma, 2015’te kabul edilen Küresel Antimikrobiyal Direnç Eylem Planı kapsamındaki izleme faaliyetinin parçası olarak hazırlanmış ve iki yıllık anket verilerini analiz etmektedir. Anket, WHO’ya üye 194 ülkeden 154’ünün yanıtıyla tamamlanmış; veriler açık erişimli olarak yayımlanmıştır.