Çin'de kargo talepleri: Hukuki çerçeve, uygulama zorlukları ve pratik öneriler

Çin'de denizyolu taşımasında kargo taleplerinde China Maritime Code (CMC) ve yerel yargı yorumları belirleyici oluyor; delil yükü ve zamanaşımı uygulamaları, taşıyıcılar için ek riskler doğuruyor.

Çin'de kargo talepleri: Hukuki çerçeve, uygulama zorlukları ve pratik öneriler

Tarih: 08/09/2025

Çerçeve: China Maritime Code ve uluslararası normlar

Çin, deniz taşımacılığını esas olarak 1993 tarihli China Maritime Code (CMC) ile düzenliyor. CMC, Hague‑Visby tipindeki uluslararası kurallarla büyük oranda uyumlu olmakla birlikte, yerel mahkeme uygulamaları bazı durumlarda taşıyıcı üzerinde uluslararası düzenlemelerden daha geniş sorumluluklar tesis edebiliyor.

Kayıp ve miktar eksiklikleri

Özellikle draft sınırlamaları nedeniyle aktarma (lightering) yapılan limanlarda yük-çekişi sırasında miktar farklılıkları sık yaşanıyor. Dalga, su yoğunluğu, balast durumu veya draft survey ölçümündeki sapmalar gibi faktörler eksik kayıtlarına yol açabiliyor. 2022'de Çin Yüksek Halk Mahkemesi, bu tür küçük kayıpların —evaporasyon, dökülme veya ölçüm hataları halinde— taşıyıcının özen gösterdiğinin kanıtlanması koşuluyla sorumluluktan muaf tutulabileceğini netleştirdi.

2023 tarihli SDTR Dora davası, liman ölçeklerine karşı bağımsız draft survey raporlarının delil değeri taşıdığını vurgulayan kararlar arasında sayılıyor.

Fiziksel hasar ve kalite iddiaları

Isı kaynaklı bozulma gibi fiziksel zarar iddialarında, mahkemeler taşıyıcıdan gereken özeni gösterdiğini ispat etmesini bekliyor. Özellikle uzun seyirlerde tutulması gereken ventilasyon kayıtlarının eksik veya yetersiz olması, özen yükümlülüğünün ihlali şeklinde değerlendirilebiliyor. Öte yandan kaliteye ilişkin davalarda, sevk anındaki görünür durum sınır kabul edilmekte; MV Megalohari ve Bulk Aquila gibi davalarda temiz konşimentonun iç kusur ve gizli hasar için otomatik sorumluluk doğurmadığına dair uygulama örnekleri bulunuyor.

Usulî konular ve zamanaşımı

CMC kapsamında konşimentoda sözleşmesel ve fiili taşıyıcı ayrımı yapılıyor; bu uygulama bazı durumlarda zaman charterer'ların sorumlu tutulmasına yol açsa da, yargı eğilimleri bu sorumluluğun kapsamını daraltma yönünde olmuştur. Zamanaşımı süresi, yükün teslim tarihinden itibaren bir yıl olarak belirlenmiş olup, taraflarca uzatılması mümkün görülmüyor. Ayrıca konşimentoda charter party tarihinin yer almaması, tahkim veya uygulanacak hukuk kayıtlarını zayıflatıp davanın Çin yargısına tabi kalmasına neden olabiliyor.

Pratik öneriler

Sektör uzmanlarının uygulamada riskleri azaltmak için öne sürdüğü başlıca önlemler şunlar:

• Çin limanlarında bağımsız bir eksper tarafından draft survey yapılmasını sağlamak.
• Draft işaretleri ve boşaltma süreçlerini fotoğraf/Video ile belgelemek.
• Karşı tarafları (charterer/alıcı) da kendi eksperlerini atamaya davet etmek ve ortak raporlar imzalamak.
• Uzun süreli taşımalarda ventilasyon ve bakım kayıtlarını eksiksiz tutmak, özellikle tarım ürünlerinde sıcaklık ve havalandırma kayıtlarını arşivlemek.
• Konşimentoda charter party tarihinin doğru ve açık şekilde yer almasını sağlamak; bu, tahkim veya uygulanacak hukukun korunmasına yardımcı olur.

Özetle: Çin hukuk uygulamaları uluslararası standartlara yakın olsa da, mahkeme yorumları taşıyıcılar için daha sıkı bir delil yükü doğurabiliyor. Dikkatli belgeleme ve bağımsız ekspertiz davalarda belirleyici olabiliyor.