Çin'de yaban mersini üretimindeki hızlı büyüme: nedenleri, riskler ve ticari sonuçlar

Çin'de yaban mersini ekim alanı ve üretimi son yıllarda hızla arttı; talep, kârlılık ve dış menşeli çeşitler sektörün yönünü belirliyor. Artan işçilik maliyeti ve yerli çeşitlerin rekabet gücü ise dikkat çekiyor.

Çin'de yaban mersini üretimindeki hızlı büyüme: nedenleri, riskler ve ticari sonuçlar

Üretim ölçeği ve coğrafi yayılım

Ticari anlamda yaban mersini yetiştiriciliği Çin'de son yıllarda büyük bir genişleme gösterdi. 2023 verilerine göre, üretimin yapıldığı idari bölge sayısı başlangıçtaki tek haneli sayılardan 27’ye çıktı; faaliyet, ülkenin kuzeyinden güneyine ve batısından doğusuna uzanıyor. Ekim alanı başlangıçtaki tek haneli hektarlardan 77.000 hektara yükseldi ve yıllık ortalama üretim yaklaşık 525.000 metrik ton seviyesinde bildiriliyor.

Öne çıkan bölgeler ve talep dinamikleri

Sektörde ön sırada yer alan eyaletler arasında Guizhou, Liaoning, Shandong, Sichuan ve Yunnan bulunuyor. Tüketici talebi son beş yılda yıllık ortalama yaklaşık %40 büyüdü; bu oran, birçok diğer meyve için kaydedilen %3–5 aralığından belirgin biçimde yüksek. Ancak kişi başı tüketim hâlâ Batı ülkelerinin çok altında; raporlara göre Çin'de kişi başına yaban mersini tüketimi 0,26 kg düzeyinde (ABD için 2022'de 2,63 kg olarak bildirilmiş).

Kârlılık ve büyük yatırımcılar

Yatırımcı ilgisini artıran etkenler arasında ikinci yılda yüksek üretim değeri ve çiftçi/köylü gelir potansiyeli gösteriliyor. Yunnan örneğinde ikinci yıl üretim değerinin ve net gelirin üretim ölçeğine göre yüksek olduğu aktarılıyor. Bazı büyük şirketlerin sektöre giriş yaptığı, örneğin Shenzhen Noposion Crop Science Co. Ltd.'nin Yunnan’daki üretim alanını 2022/23 sezonundaki 6.000 mu’dan (yaklaşık 400 ha) 2023/24’te 20.000 mu’ya (yaklaşık 1.333 ha) çıkarmaya odaklandığı bildirildi. Bu tür işletmelerde yeni alanların tam verime ulaşmasıyla dekara/yaklaşık birim verimde de artış bekleniyor.

İşçilik, hasat yöntemleri ve maliyetler

Sektördeki meydan okumalar arasında işçilik maliyetlerindeki yükseliş yer alıyor. Üreticilere göre meyve toplayıcılarının günlük ücretleri 2013’te bildirilen seviyelerden yaklaşık üç katına çıkmış durumda. Hasadın çoğunlukla birkaç ay sürmesi ve taze pazar için hasadın elde elle yapılmasının tercih edilmesi, kalifiye iş gücünü önemli hale getiriyor. Mekanik hasat bazı pazarlarda kullanılsa da taze tüketime yönelik meyvede koruyucu örtüyü (bloom) ve meyve bütünlüğünü korumak amacıyla elle toplama yaygın kalıyor.

Çeşitler, fikri mülkiyet ve rekabet

Piyasada ticari olarak yetiştirilen çeşitlerin çoğunun yabancı kökenli olduğu ve yeni çeşitlerin Çin içinde patent korumasına tabi tutulduğu aktarılıyor. Yerli ıslah çalışmaları sürse de yerel çeşitlerin kalite ve çeşitlilik açısından ithal çeşitlerle rekabetinde halen zorlandığına dair değerlendirmeler var. Örnek fiyat kıyaslamalarında, bazı ithal çeşitlerin yerli çeşitlerden daha yüksek fiyatla alıcı bulduğu belirtiliyor. Ayrıca Driscoll's, Costa, Planasa ve Agrovision gibi dış üreticilerin Çin'de üretim ve pazar faaliyetleri yürüttüğü ifade ediliyor.

Öne çıkan sayısal veriler

• Üretim yapılan idari bölge sayısı: 27 (2023 raporu)
• Ekim alanı: ~77.000 hektar
• Yıllık ortalama üretim: ~525.000 metrik ton
• Kişi başı tüketim (Çin): 0,26 kg; (ABD, 2022): 2,63 kg
• Sanayi tahmini: yıllık talebin yaklaştığı seviye ~1 milyon metrik ton (sektörel tahmin)
• İşçi günlük ücretine ilişkin örnek: 2013 civarı ~50 yuan/gg → son yıllarda ~150 yuan/gg (üreticilerin aktardığı rakamlar)

Sonuç ve kısa değerlendirme

Çin'deki yaban mersini sektörü hızlı bir büyüme evresi yaşıyor; güçlü talep artışı ve yüksek kârlılık beklentileri yatırım çekiyor. Diğer yandan artan işçilik maliyetleri, hasat yöntemleri tercihi ve yerli çeşitlerin rekabet gücü gibi faktörler sektörün sürdürülebilirliği üzerinde belirleyici olabilir. Yurtiçi tüketimin Batı ülkelerine kıyasla düşük olması, iç talebin büyüme potansiyelini vurguluyor.

Ana çıkarımlar

1. Üretimin coğrafi yayılımı genişledi; üretim ölçeği önemli ölçüde arttı.
2. Tüketici talebi hızlı büyüyor, ancak kişi başı tüketim hâlâ düşük seviyede.
3. Büyük şirket yatırımları ve yüksek kârlılık beklentisi alan genişlemelerini destekliyor.
4. İşçilik maliyetleri ve hasat yöntemi tercihleri taze pazar verimliliğini etkiliyor.
5. Yabancı çeşitlerin piyasadaki baskısı, yerli ıslah çalışmaları için zorluk yaratıyor.