Fas'ın yaban mersini sektörü hızla büyüyor: 2030'da 100.000 ton hedefi

2005'te başlayan yaban mersini ekim alanları son 15 yılda önemli ölçüde genişledi. 2022/23 verileri, Fas'ın ihracatta güçlendiğini ve yeni pazar fırsatları aradığını gösteriyor.

Fas'ta yaban mersini üretimi ve ihracatındaki hızlı genişleme

Fas'ta yaban mersini tarımı 2005 yılında başladı ve sonraki yıllarda düzenli bir genişleme kaydetti. Son on beş yılda ekim alanı on beş katın üzerinde artış gösterdiği; 2020'de ise üretimin 35.100 tona ulaştığı bildiriliyor (2005 üretimine kıyasla yaklaşık 19 kat artış).

Üretim mevsimi genel olarak Aralık ile Haziran arasını kapsıyor. Son kampanyalar, Avrupa'nın başlıca alıcı konumunda olduğu uluslararası pazarlara yıllık olarak on binlerce ton gönderildiğini gösteriyor; yakın dönemlerde sevkiyat hacmi yaklaşık 55.000 tona yaklaşmış durumda.

Coğrafi genişleme ve yatırım

Başlangıçta kuzeyde Loukos Gharb çevresinde yoğunlaşan üretim, 2015 sonrasında yabancı sermaye girişiyle hızlandı. Agadir ve Dakhla gibi yeni üretim bölgelerinde de ciddi genişlemeler görüldü.

Pazar ve lojistik

Avrupa pazarı Fas üreticileri için öncelikli konumunu koruyor; aynı zamanda Asya ve Orta Doğu pazarı fırsatları da araştırılıyor. Bazı alıcı firmalar (ör. Frutta Group — Grupo Cheers Portugal iş birliği) Fas menşeli ürünleri Kuzey Amerika pazarına da sunmaya başladı. Fas'tan Philadelphia ve Montreal limanlarına deniz taşımacılığıyla yaklaşık 15 günde ulaşılabildiği; bu sürenin Panama Kanalı'ndaki gecikmelerin yaşandığı dönemlerde lojistik avantajı sunduğu aktarılıyor.

Üretim riskleri ve tedarik zinciri sorunları

Son sezonlarda iklim kaynaklı şoklar (ör. 2022/23 kışındaki soğuk hava dalgası ve Ekim'de etkili Storm Bernard fırtınası) üretimi ve hasat takvimlerini etkiledi; bu durum kısa vadede arzı kısıtlayıp fiyatları yükseltebiliyor. Ayrıca firmalar su yönetimi, taşıma koordinasyonu ve ambalaj tedariki (özellikle plastik sepet ve kaplar) konusunda sıkıntılar yaşadıklarını bildiriyor.

Ticari sonuçlar ve hedefler

2022/23 kampanyasında Fas menşeli taze meyveler 37 dış pazara ulaştı. Aynı dönemde yaban mersini ihracatı, ülkenin kısa süre içinde ihracat gelirleri sıralamasında üst sıralara yükselmesine katkı verdi; sektör 315 milyon dolar ihracat geliri sağladı ve dünya tedarikçileri listesinde sekizinci sıraya yükseldiği bildirildi.

Birleşik Krallık pazarına yapılan sevkiyatlarda da artış gözlendi; 2022/23 döneminde Birleşik Krallık'a yapılan ihracat hacmi 11.000 tonu, değeri ise 80 milyon doları aştı ve bu pazarda İspanya'yı geride bıraktığı belirtiliyor.

Sektörün son kampanyada yaklaşık 800 hektar daha ekim alanı eklediği; orta vadeli hedef olarak 2030 yılına kadar 6.000 hektar ve yıllık 100.000 ton üretim hedefine ulaşılması amaçlandığı ifade ediliyor.

Gelecek değerlendirmesi

Uzun vadeli büyüme potansiyeli yüksek olmakla birlikte su kıtlığı, iklim dalgalanmaları, ambalaj tedarikindeki kısıtlar ve lojistik aksaklıklar sektörün sürdürülebilir gelişiminde belirleyici faktörler olarak öne çıkıyor. Sektör aktörleri, önceki sezonlardan çıkarılan derslerle daha stabil üretim ve sevkiyat planları oluşturmaya çalışıyor.

Öne çıkan veriler

• Yaban mersini tarımı başlangıcı: 2005
• 2020 üretimi: 35.100 ton (2005'e göre ~19 kat artış olarak raporlanmış)
• Yakın dönem sevkiyat hacmi: ~55.000 ton (çoğunlukla Avrupa)
• 2022/23'te ulaşılan ihracat gelirleri: 315 milyon $
• Birleşik Krallık'a ihracat 2022/23: >11.000 ton, >80 milyon $
• Son kampanyada eklenen saha: ~800 hektar; 2030 hedefi: 6.000 ha / 100.000 ton
• 2022/23 kapsamındaki pazar sayısı: 37 ülke

Not: Metindeki sayısal veriler kaynak raporuna dayanmakta olup bazı veriler raporda sunulduğu biçimiyle aktarılmıştır.