ABD'de yeni yaban mersini çeşitleri: raf ömrü ve hastalık dayanıklılığı hedefleniyor

Oregon'daki bir ARS birimi, raf ömrü, lezzet ve mekanik hasada elverişlilik gibi özellikleri geliştirmek için genomik destekli ıslah çalışmaları yürütüyor; hedeflerden biri blueberry shock virus'a karşı direnç.

ABD'de yeni yaban mersini çeşitleri: raf ömrü ve hastalık dayanıklılığı hedefleniyor

Amerika Birleşik Devletleri'nde yaban mersini üretimi son üç dekatta hızla büyüdü; 1990'larda yaklaşık 45.000 ton olan toplam üretim 2019'da 339.000 tona ulaştı. Bu talebi karşılamak amacıyla ARS'e bağlı Horticultural Crop Production and Genetic Improvement Research Unit (HPCGIR) Corvallis, Oregon merkezli biriminde çalışma yürütülüyor.

Birimin araştırmaları yalnızca yaban mersini üzerinde değil; aynı zamanda böğürtlen, kırmızı ve siyah ahududu ile çilek gibi meyveler için de yeni çeşit geliştirmeye odaklanıyor. Amaç, raf ömrü, doku ve tat gibi tüketiciye doğrudan yansıyan nitelikleri iyileştirmek ve hasat süreçlerini mekanik ekipmanlarla uyumlu hâle getirmek.

Hastalık direnci ve mekanik hasat öncelikleri

Araştırmacılar, özellikle "blueberry shock virus" olarak bilinen ve Pasifik Kuzeybatı'da yıllık verim kayıplarına yol açan bir hastalığa karşı daha dayanıklı veya toleranslı çeşitler elde etmeyi hedefliyor. Sitede aktarılan bilgiye göre bu virüs bölgedeki yıllık kayıpları %34 ile %90 arasında değiştirebiliyor.

Çalışmayı yöneten bitki genetikçilerinden biri olarak anılan Claire Luby, projede raf ömrünü uzatmanın yanı sıra meyvelerin taşınma ve depolama koşullarında daha iyi dayanmasını sağlamanın önceliklerinden olduğunu belirtiyor.

Islah yaklaşımı: klasik yöntemler + genomik

Proje, geleneksel bitki ıslah yöntemlerini genomik verilerle birleştiriyor. Bu yaklaşım, tohum veya çaprazlama sonrası elde edilen yavruların istenen özellikleri taşıyıp taşımayacağını saha dikiminden önce daha hızlı öngörmeye yardımcı olmayı amaçlıyor; klasik ıslah döngüsünün on yıllar sürebildiği bir alanda hız kazandırmak hedefleniyor.

Geleneksel ıslah programlarında bitkiler arası tozlaşma ile yeni nesiller elde ediliyor; sonra bu nesiller üzerinde istenen özelliklerin kalıcılığı değerlendiriliyor. ARS ekibi, bu adımları daha etkin hale getirerek çevresel ve ekonomik fayda sağlamayı da amaçlıyor.

Çevresel ve ekonomik hedefler

Araştırmanın bir diğer hedefi, hastalıklarla mücadelede kullanılan kimyasal girdileri azaltacak çeşitler elde etmek. Böylece hem üretim maliyetlerinde düşüş hem de çevresel etkinin azalması bekleniyor. Washington ve Oregon eyaletleri, ABD içinde en büyük üreticiler arasında gösteriliyor; dolayısıyla bu çalışmaların bölgesel ekonomi ve tedarik zinciri üzerinde etkisi olacağı aktarılıyor.

Özet halinde kilit noktalar

• 1990'larda ~45.000 ton olan ABD yaban mersini üretimi 2019'da 339.000 tona çıktı.
• Corvallis, Oregon'daki HPCGIR (ARS) birimi yaban mersini ve diğer berry türleri için yeni çeşitler geliştiriyor.
• Proje öncelikleri: raf ömrü, doku ve lezzet iyileştirme; mekanik hasat uyumu; blueberry shock virus'a direnç.
• Blueberry shock virus, Pasifik Kuzeybatı'da yıllık verim kayıplarını %34–%90 aralığında etkileyebiliyor (kaynağa göre).
• Yaklaşım: geleneksel ıslah yöntemleri ile genomik verilerin birleştirilmesi; klasik ıslahın 20 yılı aşabilen sürelerine karşı hızlandırma hedefi.
• Uzun vadeli hedefler arasında kimyasal kullanımının azaltılması ve üreticilerin maliyet/çevresel yükünün düşürülmesi yer alıyor.

Bu çalışmalar, tedarik zincirinde meyvelerin raf ömrünü uzatarak üreticilerin pazar payını korumasına ve tüketicilerin daha kaliteli ürün almasına olanak sağlayabilir. Ancak yeni çeşitlerin ticarileşmesi ve yaygın kullanımı zaman alacaktır.