FAO: Afrika'da büyüme ve yoksulluk azalması için tarımsal yatırımlar artırılmalı

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü raporu, Afrika ülkelerinin tarıma daha fazla kamu kaynağı ayırmasının büyüme, istihdam ve yoksulluğun azaltılmasında belirleyici olduğunu öne sürüyor.

FAO: Afrika'da tarıma yatırım büyüme ve yoksullukla mücadelede kilit

Tarih: 13/09/2021

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından işaret edilen bulgulara göre, birçok Afrika ülkesinde tarıma ayrılan kamu harcamalarının artırılması ekonomik büyümeyi destekleyebilir, kırsal istihdamı genişletebilir ve yoksulluğu azaltabilir.

Rapor, ülke örneklerinde (Ethiopia, Ghana gibi) tarıma yönelik kamu hizmetleri ve altyapı sağlanmasının hem verimliliği yükselttiğini hem de kırsal refaha doğrudan katkı verdiğini gösterdiğini belirtiyor.

FAO analizleri, tarım sektörüne yapılan kamusal yatırımların iki temel işlevi olduğunu vurguluyor: yoksulluğu azaltmadaki etkinlik ve altyapı ile Ar-Ge eksiklikleri gibi piyasa başarısızlıklarını gidermedeki rolü.

Harcamalarda mevcut durum

Araştırmada, 2004–2018 döneminde Sahra-altı Afrika örneklerinde gıda ve tarım harcamalarının toplam kamu harcamaları içindeki payının ortalama %6 civarında olduğu; bunun Maputo Bildirgesi'ndeki %10 hedefinin altında kaldığı kaydedildi.

Nominal bütçelerin birçok ülkede hızla arttığı, 2004–2018 arasında ortalama yaklaşık %13’lük artış görüldüğü fakat enflasyon, dövizde değer kaybı ve demografik değişkenler dikkate alındığında reel artışın yaklaşık %5 düzeyinde kaldığı ifade edildi. Bazı ülkelerde (Ghana ve Tanzania örnekleri) tarım harcamalarının reel bazda azaldığı belirtiliyor.

Bütçe uygulama ve dış kaynakların etkisi

Rapor uygulama oranlarına da dikkat çekiyor: inceleme kapsamındaki ortalama harcama yürütme oranı %79 oldu; bu da planlanan bütçelerin ortalama %21’inin kullanılmadan kaldığı anlamına geliyor. Bu durum, dönüşüm sağlayacak yatırımların gerçekleşmesini engelliyor.

Tarım bütçelerinde dış kaynakların payı yüksek; raporda dış aktörlerin ortalama %36 payla önemli bir finansman sağladığı, ancak hibe/proje tabanlı fonların daha yüksek oranda harcamaya dönüşemediği vurgulanıyor. Bu farklılığın arkasında planlama eksiklikleri, ihale gecikmeleri ve dış kaynakların yönetim gereksinimleri gösteriliyor.

Engeller ve çözüm önerileri

FAO, düşük yürütme oranlarının temel nedenleri arasında zayıf proje hazırlığı, fonların mevsimselliğe uygun serbest bırakılmaması ve karmaşık uygulama süreçlerini işaret ediyor. Çözüm önerileri arasında yerel yönetimlere yetki devri, yatırımın hedef kitleye odaklanması ve kamu harcamalarının daha iyi izlenmesi sayılıyor.

• Politika yapıcıların yerel düzeyde paydaşlara daha yakın olması için desantralizasyonun güçlendirilmesi.
• Kaynakların, potansiyele göre değil yoksulluk düzeyine göre önceliklendirilmesi; böylece sosyal etki artırılabilir.
• Harcama süreçlerinin düzenli izlenmesi ve mali yönetim kapasitesinin yerelde geliştirilmesi.
• Fon serbest bırakma mekanizmalarının tarımsal takvimle uyumlu hale getirilmesi.
• Proje hazırlığı ve tedarik süreçlerinin iyileştirilmesiyle uygulama performansının yükseltilmesi.

Rapor ayrıca, tarımdaki başarılı dönüşümlere örnek teşkil eden 12 Asya ekonomisinde zirve dönemlerde toplam kamu harcamalarının yaklaşık %10’unun tarıma ayrıldığını kaydediyor; bu da hedeflenen paya ulaşmanın büyüme ve verimlilik üzerindeki potansiyel etkisini gösteriyor.

Uzun vadeli etki için yalnızca bütçe büyütmek yeterli değil; aynı zamanda kaynakların doğru yönetilmesi, harcama uygulamalarının güçlendirilmesi ve yerel uygulama kapasitesinin artırılması gerektiği vurgulanıyor.