Dakhla, Fas’ın güneyini küresel yatırım haritasına taşıyor: Hangi fırsatlar öne çıkıyor?

ABD'nin Dakhla'da ekonomik konsolosluk açma kararı, bölgeyi uluslararası yatırım gündemine soktu. Balıkçılık, tarım, turizm ve enerji altyapı projeleri bölgenin öncelikli fırsat alanları olarak öne çıkıyor.

ABD kararı bölgeyi görünür kıldı

Amerika Birleşik Devletleri'nin Fas'ın Sahra üzerindeki egemenliğini tanımasının ardından Dakhla'da bir ekonomik konsolosluk açılacağının duyurulması, kentin ve güney bölgelerinin uluslararası yatırımcıların gündeminde öncelikli bir konuma gelmesine yol açtı.

Coğrafya ve ölçek

Dakhla-Oued Eddahab bölgesi 130.898 km2'lik bir yüzölçümüne sahip; bu, ülke topraklarının yaklaşık %20'sine denk geliyor. Konumu itibarıyla Atlas Okyanusu üzerinden Avrupa'ya ve güneydeki komşular aracılığıyla Sahra altı Afrika'ya bağlantı sağlayan bir lojistik köprü rolü üstleniyor.

Ekonomik boyut ve nüfus

2020 verilerine göre bölge nüfusu 150.000'in üzerindeyken, bölgesel yatırım merkezi yetkililerine göre bölgenin ulusal GDP içindeki payı yaklaşık %2 seviyesinde. 2018'de kişi başına düşen GSYH 85.669 Fas dirhemi olarak kaydedilmiş; bu değer, o yıl için ulusal ortalamanın oldukça üzerinde (31.473 DH).

İstihdam yapısı

2017 istatistiklerine göre aktif işgücü yaklaşık 86.468 kişi; bölgesel istihdam oranı %66,6, bölgesel işsizlik oranı ise %7,4 olarak bildirilmiş. Genç nüfus işgücünde ciddi ağırlık taşıyor; 35 yaş altı çalışanların payı %65'in üzerinde.

Sektörel güçlü yönler

Bölgede öne çıkan sektörler arasında deniz ürünleri, tarım, turizm ve enerji yer alıyor. Balıkçılık sektörünün bölge GSYH'sinde yaklaşık %45 paya sahip olduğu ve bu sektörde yaklaşık 47.000 kişinin (bunların ~20.000'i dolaylı istihdam) çalıştığı aktarılıyor. Bölgenin 667 km'yi bulan kıyı şeridi, zengin deniz kaynaklarına işaret ediyor.

Tarım ve turizm fırsatları

İklim koşulları ve güneşlenme süresi, erken mahsul üretimi için avantaj sağlıyor; özellikle domates ve kavun gibi erken ürünler Avrupa pazarına önde gönderilebiliyor. Turizm altyapısında da büyüme var: 2018 verilerinde 1.471 yatak ve 692 odalık kapasite kaydedilmiş. Ayrıca, Amerika pazarına yönelen yeni tanıtım ve operatör ilişkileri beklenen bir ivme yaratabilir.

Mevcut altyapı

Bölgede bir uluslararası havaalanı bulunuyor; hava trafiği 2018–2019 döneminde %23'ün üzerinde artış göstermiş. Bir liman kompleksi mevcut; eski liman askeri kullanıma geçirilmiş, 2001'de hizmete giren yeni liman ise balıkçılık, hidrokarbon ithalatı ve kruvaziyer trafiğine hizmet ediyor. Liman çevresinde 270 hektarlık bir sanayi alanı yer alıyor ve bunun yaklaşık %20'si işleme, depolama ve idari amaçlarla geliştirilmiş durumda.

Öne çıkan projeler

• Yeni Dakhla Atlantique limanı: Projenin yatırım rakamı ve uygulama süresi kaynakta belirtilmiş (MAD 10.000 billion; inşaatın birkaç yıl süreceği aktarılıyor).
• Tuzlu su arıtma (desalinasyon) tesisi: Yaklaşık MAD 2.000 million yatırım ile 5.000 ha'ye kadar sulama hedefleniyor.
• Tiznit–Laâyoune–Dakhla otoyolu: Yaklaşık 1.000 km uzunluğunda bir proje; toplam yatırım bedeli kaynakta MAD 10.000 billion olarak veriliyor. Bazı kesimlerde ilerleme oranları (ör. Guelmim–Zerouila %98) paylaşılmıştır (Aralık 2020).
• El Guergarate ve Bir Guendouz sınır geçitlerinde her biri 34 ha olan iki lojistik platform planlanıyor.
• Özel sektör girişimleri: Örneğin Soluna Investment Fund tarafından önerilen 900 MW kapasiteli rüzgâr projesi; bu projeyle eş zamanlı veri merkezi desteği ve blockchain uygulamaları hedefleniyor.

Yatırım ve beklentiler

Bölgede şu an için 80'in üzerinde sanayi tesisi bulunuyor; yeni liman ve ulaşım projeleriyle bu sayının artması bekleniyor. 2015'te başlatılan güney illerine yönelik kalkınma programı kapsamında kaynaklarda 77 milyar dirhem olarak belirtilen yatırım tutarının 85 milyar dirheme çıkarıldığı aktarılıyor. Uzman görüşleri, ABD'den gelecek doğrudan yatırımların ve ortak girişimlerin bölge projelerini hızlandıracağı yönünde.

Uygulama ve riskler

Projelerin vaat ettiği fırsatlar cazip olsa da inşaat takvimi, finansman yapısı ve uluslararası risk algısı gibi unsurlar yatırım çekme hızını etkileyebilir. Yerel aktörler ile yabancı yatırımcıların işbirliği ve altyapı teslim tarihleri yakından takip edilmelidir.

Öne çıkan veriler

• Yüzölçümü: 130.898 km2 (~%20 ülke yüzölçümü)
• Nüfus: 2020'de 150.000'in üzerinde
• 2018 kişi başı GSYH: 85.669 DH (ulusal ort. 31.473 DH)
• 2017 aktif işgücü: 86.468 kişi; bölgesel işsizlik %7,4
• Kıyı uzunluğu: 667 km
• Turizm kapasitesi (2018): 1.471 yatak / 692 oda

Kaynak notu: Aşağıdaki satırda belirtilen kaynak metnindeki rakamlar ve ifadeler, orijinal yayından aktarılmıştır; bazı yatırım tutarları kaynakta belirtilen biçimde sunulmuştur.