Fas–İspanya arasında Cebelitarık’ın altından demiryolu tüneli planı yeniden gündemde: 2040 hedefi

Cebelitarık Boğazı’nın altından geçen demiryolu tüneli önerisi tekrar hareket kazandı. Teknik etütler, bütçe artışları ve 2040’ta işletmeye alma hedefi çalışmanın merkezinde yer alıyor.

Fas–İspanya arasında Cebelitarık’ın altından demiryolu tüneli planı yeniden gündemde

Proje, kapsamlı teknik etütlerle ilerletiliyor; hedef iyimser senaryoya göre 2040 civarında işletmeye açılmak.

Kısa özet

1980’lerde gündeme gelen Cebelitarık Boğazı altı tüneli fikri, son yıllarda artan siyasi irade ve kaynak tahsisiyle tekrar aktive edildi. Niyet; kıtalar arası yolcu ve yük taşımacılığını kolaylaştırmak, ticaret ve lojistik bağlantıları güçlendirmek.

Projenin yeniden canlanması

Proje Nisan 2023’teki bir görüşme sonrasında resmi olarak gündeme döndü; dönemin İspanya Ulaştırma Bakanı Raquel Sánchez ile Faslı muadili arasındaki temaslar bu sürecin başlangıcı olarak aktarılıyor.

Finansman ve yürütülen etütler

İspanyol kamu kuruluşu Secegsa’nın etüt bütçesi 2022’de 100.000 € iken 2024’te 2,7 milyon € seviyesine çıkarıldı; ayrıca Avrupa Birliği’nin Kurtarma ve Dayanıklılık Aracı’ndan (RRF) ek yaklaşık 2 milyon € aktarımı belirtildi. Bu destek, dış uzmanların sürece katılmasını kolaylaştırdı.

Kaynağın verdiği bilgilere göre projenin ön finansman tahminleri yüksek rakamlar gösteriyor; bu rakamlar henüz resmi ve netleşmiş olmayabilir (kaynağın ifade biçimiyle belirtilmiştir).

Teknik tercihler ve güzergâh

Başlangıçta hem tren hem araç tünelini içerecek iki tüplü bir çözüm öngörülürken, güncel değerlendirmeler tek hatlı demiryolu tünelinin hem yolcu hem yük taşımacılığı için öncelikli olduğunu gösteriyor. Bu tercih; uygulanabilirlik, maliyet-etkinlik, güvenlik ve sürdürülebilirlik kriterlerine dayanıyor.

2007’den beri karşılaştırılan iki rota arasında; daha kısa fakat daha derin olan Kanyon Rotası ile daha uzun ama daha sığ olan Umbral Rotası bulunuyordu. Yapılan seçimde Umbral Rotası tercih edildi: denizaltı kesiminin yaklaşık 28 km olduğu ve en derin noktanın yaklaşık 300 m olduğu aktarılıyor; bu rota jeolojik açıdan daha az risk taşıyor diye değerlendirildi.

Teknik zorluklar ve altyapı gereksinimleri

Proje; güçlü akıntılar, karmaşık jeolojik yapı ve bölgedeki sismik aktivite gibi önemli mühendislik zorlukları barındırıyor. Ayrıca Fas’ın kuzeyinde demiryolu hatlarının modernizasyonu ve elektrifikasyonu gerektiği; bağlantının sorunsuz işlemesi için altyapı yatırımlarının şart olduğu belirtiliyor.

Sürülen etütler ve takvim

İki ana teknik çalışma öne çıkıyor: Herrenknecht Ibérica liderliğindeki etüt, Camarinal Sill bölgesinde uygun delme yöntemlerini ve güvenlik parametrelerini inceliyor ve bu çalışmanın Temmuz 2025’e kadar sürmesi planlandığı bildirildi. İkinci çalışma ise tektonik ve sismik riskleri değerlendiren Tekpam Engineering etüdü; güvenlik gerekçesiyle geçici bir duraklama yaşadıktan sonra Eylül 2025’e kadar devam etmesi bekleniyor (kaynak aktarımı).

Projenin ölçeği ve beklenen etkiler

Tüm kara ve deniz bölümleri dahil edildiğinde projenin toplam uzunluğunun yaklaşık 60 km olacağı; bu uzunluğun Manş Tüneli’nden (yaklaşık 50,5 km) daha fazla olduğu aktarılıyor. Optimizasyon sürecinde önce tek bir tüp inşa edilip, daha sonra kapasiteyi artırmak için ikinci tüpün eklenmesi planlanıyor.

Uygulamaya geçmesi halinde tünelin yalnızca ulaşımı değil, kıtalararası ticaret, liman yüklemeleri, turizm ve insan hareketliliğini de etkilemesi; ayrıca bölgesel iş birliğini güçlendirme potansiyeli taşıdığı kaydediliyor.

Öne çıkan maddeler

• Nisan 2023 görüşmeleri projeyi yeniden harekete geçirdi (İspanya-Fas temasları).
• Secegsa etüt bütçesi 2022’den 2024’e önemli oranda artırıldı; AB RRF’den ek finansman sağlandı.
• Güncel tercih tek hatlı demiryolu tüneli yönünde; Umbral Rotası (≈28 km, ≈300 m derinlik) seçildi.
• Herrenknecht Ibérica ve Tekpam Engineering başlıca teknik çalışmaları yürütüyor; takvim 2025 içinde önemli teslimatlar öngörüyor.
• Toplam proje uzunluğu yaklaşık 60 km; finansman talepleri yüksek ve uluslararası eşfinansman gerektirecek.
• İyimser senaryoda işletmeye alma hedefi: yaklaşık 2040 (resmi kesin tarih yok).

Not: Buradaki maliyet ve takvim bilgileri kaynak tarafından aktarılan ön değerlendirmelerdir; resmi onay ve kesinleşmiş veriler farklı olabilir.