Fas, sürdürülebilir meyve-sebze ihracatında hızla güçleniyor

FAO ve sektör kaynaklarına göre Fas, sınırlı su kaynaklarına rağmen modern tarım uygulamalarıyla dünya meyve-sebze ihracatında hızlı biçimde yükseliyor; bu sezon domates ihracatı önemli oranda arttı.

Fas’ın yükselişi: kuraklığa karşın ihracat artışı

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) uzmanlarının ve sektör aktörlerinin aktardığına göre, Fas son yıllarda taze meyve ve sebze ihracatında küresel ölçekte hızlı büyüyen ülkeler arasında yer alıyor. Ülkenin iklimsel zorluklarına rağmen ihracat hacimleri ve çeşitliliği artış gösteriyor.

Uzun vadeli iş yaklaşımı ve sürdürülebilirlik

FAO’dan ekonomist Andriy Yarmak’ın değerlendirmesine göre Fas’ta birçok firma kısa vadeli kâr yerine uzun vadeli iş geliştirmeye odaklanıyor; bu yaklaşım sürdürülebilirlik uygulamalarının şirket yapılanmalarına entegre edilmesini de beraberinde getiriyor. Bazı işletmelerde sürdürülebilirlik yöneticilerinin kurumsal kadrolara dahil edildiği bildiriliyor.

Kuraklığa karşı teknoloji ve uygulamalar

Ülkenin çölleşme eğilimli iklimi ve belirli üretim bölgelerinde aylara varan kuraklıklar, suyu kısıtlı bir girdi haline getiriyor. Buna karşın üreticiler gelişmiş sulama teknikleri, toprak yönetimi ve iklime uyumlu tarım uygulamaları kullanarak verim ve kaliteyi koruyor.

Başlıca ihracat kalemleri ve rakamlar

Fas özellikle kiraz/domates (cherry ve grape) türleriyle öne çıkıyor; AB’ye yönelik testlerde bu domateslerde yüksek likopen değerleri (kaynağa göre 90–100 mg/kg bandı) rapor edilmiş. Sektörün bu sezon domates ihracatı 690.000 tona ulaşarak bir önceki yıla göre %19 artış göstermiş; ihraç edilen domateslerin %58’ini yuvarlak olmayan (non-round) çeşitler oluşturuyor. Birincil alıcı pazarlar arasında Birleşik Krallık, Almanya ve Kuzey Avrupa bulunuyor.

Narenciye ve diğer ürünler

Narenciye üretimi Sousse, Marrakech-Safi, Beni Mellal-Khénifra, Gharb ve Berkane gibi bölgelerde yoğunlaşmış. Kaynaklar Sousse’un ülke narenciye üretiminin yaklaşık %32’sini karşıladığını belirtiyor; Sousse ile ilgili verilen "40 hektar" büyüklüğü kaynağa göre geçiyor ancak bu rakamın kapsamı ve birimlendirmesi konusunda belirsizlik bulunuyor.

Fas’a özgü Nadorcott clementine 1995’te tescillenmiş ve Ulusal Tarımsal Araştırma Enstitüsü (INRA Maroc) tarafından karakteristik özellikleri onaylanmış durumda. Kuzey Afrika Post verilerine göre Fas’ın narenciye ihracatının 2024–2025 sezonunda 597.000 tona ulaşması ve yıllık %31 artış kaydetmesi bekleniyordu; bu durum Fas’ı Afrika’da üçüncü büyük narenciye ihracatçısı konumuna yerleştiriyor (Güney Afrika ve Mısır’ın ardından).

Çeşitlilik ve katma değerli ürünler

Avokado, salatalık, biber ve çeşitli sertifikalı berry ürünleri de ihracat sepetinde yükselen kalemler. Özellikle yaban mersini (blueberry) ihracatının son beş yılda üç katına çıktığı belirtiliyor. Öne çıkan premium ürünler yüksek katma değerli segmentlere girerek hava taşımacılığının maliyetini karşılayabiliyor.

Coğrafi ve lojistik avantajlar

• Coğrafi yakınlık: Avrupa’ya yakınlık, deniz taşımacılığı süresini kısaltıyor ve maliyet avantajı sağlıyor.
• İklim çeşitliliği: Farklı iklim kuşakları yıl boyunca çeşitli ürünlerin yetiştirilmesine imkân veriyor.
• Modern altyapı: Tarım altyapısına ve teknolojilere yapılan yatırımlar verimlilik ve kaliteyi artırıyor.

Güneydoğu Asya pazarlarına açılma çabaları

FAO ile EBRD işbirliğinde FoodEx Morocco aracılığıyla Singapur ve Malezya’ya yönelik bir ticaret misyonu düzenleniyor. Gerekçe olarak bu pazarların hızlı büyümesi, sürdürülebilirlik kriterlerine uyum gösteren tedarikçilere talebin yüksek olması ve Fas’ın Kasım–Nisan dönemindeki hasat penceresinin bölgedeki ihtiyaçlara denk düşmesi gösteriliyor.

İşbirliği ve finansman

FAO’nun teknik desteği ile EBRD’nin finansal araçları, Fas’ta özel sektörün uluslararası standartlara uyum sağlaması ve yeni pazarlara erişmesi için destek sağlıyor. Bu ortaklıklar, ihracat gelirleri aracılığıyla temel gıda ithalatını finanse etmesi gereken Fas ekonomisi için stratejik öneme sahip olarak değerlendiriliyor.

Öne çıkan maddeler:

• Fas, taze meyve-sebze ihracatında hızlı büyüme gösteriyor (kaynağa göre küresel sıralamalarda öne çıkanlardan biri).
• Bu sezon domates ihracatı 690.000 ton; yıllık artış yaklaşık %19.
• Nadorcott clementine 1995'te tescillenmiş; narenciye ihracatında 2024–2025 sezonu için 597.000 ton tahmini paylaşıldı.
• FAO ve EBRD destekli bir misyonla Singapur ve Malezya pazarlarına açılma planlanıyor.
• Su kıtlığına rağmen modern sulama ve iklim-akıllı uygulamalarla üretim sürdürülüyor.