Michigan’de yaban mersini ve çilekte geç don etkisi: İlk incelemeler sınırlı zarar gösteriyor

Michigan’ın batı kesiminde 8–11 Mayıs dönemindeki soğuk hava dalgası, çiçeklenmeye yaklaşan yaban mersini ve çilekte yer yer zarara yol açtı. Michigan State University Extension ekibi, 11 Mayıs’ta sahada yaptığı kontrollerde erken çeşitlerde hasar bulsa da sezon için erken olduğunu ve verimi asıl tozlanmanın belirleyeceğini aktardı.

Michigan’de yaban mersini ve çilekte geç don etkisi: İlk incelemeler sınırlı zarar gösteriyor

Batı-orta Michigan bölgesinde mayıs ayının ikinci haftasında görülen soğuk hava, küçük meyve üretim alanlarında özellikle yaban mersini (blueberry) ve çilek bahçelerinde don riskini yeniden gündeme taşıdı.

Soğuk hava dalgası ve kritik tarihler

Kaynak haberde yer alan bilgilere göre bölge, mevsim normallerinin altında seyreden hava koşulları yaşadı; hafta sonuna doğru yer yer karla karışık yağış/savruk kar görüldü. 8 Mayıs Cuma günü rüzgârlı ve sert soğukla birlikte kuvvetli don oluştu ve bu durum bazı alanlarda yaban mersini ile çilekte hafif düzeyde zarara neden oldu.

8–11 Mayıs aralığında etkili olan kutupsal kökenli hava kütlesi, çiçeklenmeye yaklaşan meyve bitkilerinde geç ilkbahar donlarını tetikledi. Zararın şiddetinin lokasyona ve çeşide göre değiştiği; özellikle daha erken çiçeklenen ve çiçeklenmeye en yakın tomurcukların daha hassas olduğu belirtildi.

Ölçülen düşük sıcaklıklar ve riskli gelişim dönemi

Haberde paylaşılan ölçümlere göre 9 Mayıs Cumartesi sabahı bazı noktalarda sıcaklıklar 20–23°F (yaklaşık -6,7 ile -5°C) bandına indi. Bu değerler; Ottawa, Allegan ve Van Buren ilçelerindeki (county) bazı yerleşimlerde (West Olive, Fennville, Grand Junction) kaydedildi.

Bu seviyedeki soğukların, yaban mersininde belirli fenolojik evrelerde (kaynakta “tight cluster” ve “early pink” olarak geçen dönemler) zarar oluşturabildiği; erken sezon çeşitlerinin bu evrelere daha yakın olduğu için riskin arttığı ifade edildi.

Çeşit bazında gözlemler

Kaynak metinde, erken sezon çeşitlerinden Bluetta ve Weymouth için gelişimin daha ileri olduğu; Bluecrop ve Duke çeşitlerinin de arkadan geldiği aktarılıyor. Elliott çeşidinin ise bazı bölgelerde daha yeni gelişim evresine girdiği belirtiliyor.

Ayrıca kuzeye doğru gidildikçe gelişimin yaklaşık bir hafta geriden geldiği, ancak 9 Mayıs’ta görülen sıcaklıkların yine de hassasiyet yaratabildiği not ediliyor.

11 Mayıs’ta sahada hasar tespiti

Michigan State University Extension uzmanları, 11 Mayıs Pazartesi günü Ottawa, Allegan ve Van Buren ilçelerinde sahaya çıkarak donun yaban mersinindeki olası etkisini inceledi. Çalışmada, temsil niteliği taşıyan sekiz farklı yaban mersini bahçesinden her birinde 10 sürgün örneği alındı; sürgünlerin uç kısmındaki çiçek tomurcukları açılarak iç dokular kontrol edildi.

Bu incelemede, erken çeşitlerin tamamında belirli ölçüde zarar bulgusu görüldüğü; en çok etkilenen kısmın ise erken çiçeklenme dalgasındaki en gelişmiş çiçekler olduğu bildirildi. En belirgin etkilenmenin, erken çiçeklenen çeşitlerin yoğun olduğu Allegan ve Van Buren tarafında görüldüğü aktarılıyor.

Verim için erken; tozlanma belirleyici olabilir

Kaynak haberde, bazı alanlarda hasarın hafif düzeyde kaldığı; ayrıca tamamen ölmemiş ancak etkilenmiş olabilecek çiçeklerin de ilerleyen dönemde meyveye dönebileceği vurgulanıyor. Bu nedenle donun toplam ürün miktarına etkisini hesaplamak için henüz erken olduğu belirtiliyor.

Öte yandan, erken çiçeklerin bir kısmında kayıp olsa bile Michigan’da sezonun genelinde iyi bir yaban mersini rekoltesi potansiyelinin sürdüğü ifade ediliyor. Uzmanların değerlendirmesine göre, önümüzdeki haftalarda gerçekleşecek tozlanma (polinasyon) performansı, toplam üretim üzerinde don olayından daha belirleyici olabilir.

Haberde ayrıca, don olayının çiçeklenmeye daha da yakın bir dönemde yaşanması halinde zararın daha geniş olabileceği yönünde bir uyarı yer alıyor.

Ticari açıdan neden önemli?

• Erken çeşitlerde risk yönetimi: Fenolojik olarak önde giden çeşitler, geç donlarda daha yüksek kayıp riski taşıyabiliyor.
• Bölgesel farklılık: Aynı soğuk dalgası, mikroklima ve gelişim farkları nedeniyle ilçeden ilçeye farklı sonuçlar doğurabiliyor.
• Hasar tespiti yöntemi: Tomurcuk/çiçek diseksiyonu gibi saha kontrolleri, sigorta ve üretim planlaması için erken sinyal sağlayabiliyor.
• Rekolteyi tek başına don belirlemeyebilir: Kaynağın vurgusuna göre, sezonun devamında tozlanma koşulları kritik rol oynayabilir.
• Pazar planlaması: Erken dönem kayıplar, hasat takvimi ve tedarik zinciri öngörülerini etkileyebileceğinden ihracat/kontrat yönetiminde yakından izlenir.
• Çeşit portföyü stratejisi: Erken-orta-geç çeşit dağılımı, iklim oynaklığına karşı üretim riskini dengeleyebilir.

Kaynak notu: Bu içerik, Michigan State University Extension uzmanlarının 15 Mayıs 2020 tarihli saha değerlendirmesine dayanan kaynak haberden derlenerek özgün biçimde özetlenmiştir.