Michigan yaban mersini tarlalarında genç sürgün kurumaları: Phomopsis şüphesi ve mücadele önerileri

Michigan’da bazı yaban mersini bahçelerinde 1–2 yaşlı sürgünlerde ani solma ve gövde kararmasıyla seyreden kurumalar daha erken dönemde görünür hale geldi. Uzmanlar, olası etmenin Phomopsis kaynaklı bir sürgün hastalığı olabileceğini ve hızlı budama ile doğru kaplama sağlayan fungisit uygulamalarının kritik olduğunu belirtiyor.

Minnesota değil Michigan: genç sürgün kurumaları sahada daha erken fark ediliyor

Sahada görülen tablo

MBU Blueberry News’in aktardığı Michigan State University (MSU) Extension değerlendirmesine göre, Michigan’daki birçok yaban mersini üretim alanı önceki kışın düşük sıcaklıklarından etkilendi. Kış zararını takiben genellikle yaşlı sürgünlerde kayıp ve zayıf meyve tutumu beklenirken, sezon ilerledikçe bu kez 1 ve 2 yaşlı sürgünlerde de kurumaların belirginleştiği bildirildi.

Üreticilerin sahada gözlediği belirtiler arasında yapraklarda ani solma, sürgünlerde kahverengileşme ve aynı ocakta birden fazla sürgünün etkilenmesi yer alıyor. Bazı bitkilerde aynı anda hem tamamen kurumuş hem de gerilemekte olan sürgünlerin bulunabildiği ifade ediliyor.

Yakından incelendiğinde sürgün üzerinde, çoğu zaman eski yaprak izleri çevresinde veya kurumuş yan dal uçlarından ilerleyen kahverengi lezyon/kanker alanları görülebiliyor. Bu lezyonların sürgün boyunca yayılıp iletim dokusunu etkileyerek sürgünün üst kısmında su iletimini kesmesi, hızlı solmayı açıklayan mekanizma olarak aktarılıyor.

Hangi çeşitlerde daha sık?

Belirtilerin özellikle Bluecrop, Jersey ve Berkeley çeşitlerinin bulunduğu alanlarda daha yaygın raporlandığı; önceki yıl(lar) güçlü sürgün gelişimi gösteren bahçelerde riskin arttığı belirtiliyor. Kış zararı veya sert budama sonrası bitkinin yoğun yeni sürgün oluşturmasının, hassas dokuyu artırarak hastalık baskısını yükseltebileceği değerlendiriliyor.

Ayrıca bazı işletmelerde hava aracılığıyla (aerial) yapılan fungisit uygulamalarının, çalının dip kısmında yeterli kaplama sağlayamaması ihtimali üzerinde duruluyor. Enfeksiyonların çoğunlukla bitkinin alt bölgelerinde başlaması, kaplama kalitesini daha da önemli hale getiriyor.

Olası etmen: Phomopsis ve eşlik eden ikincil mantarlar

MSU Extension, salgının kesin etmenini netleştirmek için çalışmaların sürdüğünü; ancak mevcut bulguların Phomopsis grubunu işaret ettiğini aktarıyor. Michigan’daki saha taramalarında son yıllarda kuruyan sürgünlerde en sık saptanan patojenin Phomopsis vaccinii olduğu bilgisi paylaşılıyor.

Kaynakta, Jersey ve Berkeley’nin Phomopsis’e daha duyarlı olduğunun bilindiği; Bluecrop’un ise genel olarak daha dayanıklı kabul edildiği, ancak denemelerde Bluecrop’un o yıl oluşan taze sürgünlerinin enfeksiyona beklenenden daha açık olabildiğinin görüldüğü belirtiliyor. Bu durumun sahada da tekrarlayan enfeksiyonlarla bitkinin gelişememesi ve bodur kalması şeklinde yansıyabildiği aktarılıyor.

Enfeksiyonlar ne zaman gerçekleşmiş olabilir?

Yazıda, enfeksiyonların zamanlamasına ilişkin kesin bir tarih verilmemekle birlikte, uzman görüşü olarak 2014’te yaz ortası–sonu ve sonbahar başındaki yağışlı dönemlerin olası bir pencere oluşturduğu ifade ediliyor. İki yaşlı sürgünlerdeki belirtilerin de benzer şekilde 2013 sezonu ile ilişkili olabileceği değerlendiriliyor. Her iki yazın, 2012’ye kıyasla daha serin ve daha nemli geçtiği not ediliyor.

Phomopsis’in enfekteli yaşlı sürgün ve ince dallarda kışı geçirebildiği; yağmur ve sulama suyu sıçramasıyla sporların yeni sürgünlere taşınabildiği aktarılıyor. Spor çıkışının genellikle ilkbaharda (Nisan–Mayıs) yoğunlaştığı, ancak etmenin yaz boyunca ve erken sonbahara kadar aktif kalabileceği; sezon sonuna doğru yeni enfekte olmuş dokularda yeniden spor oluşturabileceği belirtiliyor.

Hızlı büyüyen taze sürgünlerin, ılımlı sıcaklıklarda (yaklaşık 68–75°F) ve uzun süreli ıslaklıkta (48 saat ve üzeri) daha hassas olduğu vurgulanıyor. Bu koşulların birkaç gün üst üste yağışla oluşabileceği ifade ediliyor.

Sahada riski artırabilecek etkenler

Kaynak değerlendirmesinde, aşırı azotlu besleme ile sürgünlerin gereğinden fazla ve yumuşak gelişmesinin, dokunun yeterince odunlaşmamasına yol açabileceği; erken sonbahar donlarının bu sürgünleri zayıflatıp mantari enfeksiyonlara yatkınlaştırabileceği belirtiliyor.

Diğer yandan mekanik hasat sırasında oluşan yaralanmaların patojen girişini kolaylaştırabileceği; ayrıca herbisit sürüklenmesi (ör. glifosat veya paraquat kaynaklı zarar) gibi streslerin genç sürgünleri zayıflatıp enfeksiyon riskini yükseltebileceği aktarılıyor. Kaynakta Duke çeşidinin bu tip herbisit kaynaklı zarara daha hassas görünebildiği notu yer alıyor.

Yönetim: budama + doğru kaplama + sezon içi takip

MSU Extension’ın önerilerinin odağında, enfekteli ve ölü sürgünlerin gecikmeden uzaklaştırılması bulunuyor. Bu sürgünlerin, yeni sürgünlere taşınabilecek sporlar için kaynak haline gelebileceği vurgulanıyor.

Budamada, lezyonun belirgin şekilde altından ve mümkün olduğunca toprağa yakın noktadan kesim yapılması; kuru havada budama ile taze kesim yüzeylerinde yeni enfeksiyon riskinin azaltılması öneriliyor. Spor oluşumunun daha olası görüldüğü gri/tan renkli lekelenmeler taşıyan sürgünlerin de özellikle uzaklaştırılması gerektiği belirtiliyor.

Uzaklaştırılan materyalin yakılması veya gömülmesiyle inokulumun azaltılabileceği; toplanamıyorsa parçalanarak daha hızlı ayrışmasının sağlanabileceği aktarılıyor. Ayrıca aşırı sürgün gelişimini teşvik etmemek için azot uygulamalarının sınırlandırılması (yaprak gübreleri dahil) öneriler arasında.

Fungisit uygulamalarında dikkat noktaları (etiket esaslı)

Kaynakta, budamadan sonra mümkün olan en kısa sürede, genç sürgünleri ve budama yaralarını korumak için yer ekipmanı ile uygulanan ve çalının alt kısmını iyi kaplayan bir fungisit programının önemine işaret ediliyor. Meyve çürüklüklerine yönelik ilaçlama yapılıyorsa, memelerden birinin çalının dip kısmını hedefleyecek şekilde ayarlanması öneriliyor.

Örnek ürün isimleri ve hasat öncesi bekleme süreleri (PHI) kaynakta şu şekilde anılıyor: Pristine (0 gün PHI) ve Quash (7 gün PHI) daha etkili seçenekler arasında değerlendiriliyor. Indar, Tilt ve QuiltXcel için de etkili oldukları, ancak 30 gün PHI bulunduğu belirtiliyor. Aliette (ve benzeri fosfitler) ile Ziram alternatif olarak anılsa da etki gücünün daha sınırlı olabileceği ifade ediliyor.

Organik üretim için ise Sil-Matrix, Serenade ve Double Nickel 55 gibi seçeneklerin orta düzey koruma sağlayabileceği beklentisi paylaşılıyor. Tüm uygulamalarda etiket talimatları, PHI ve REI (tarlaya yeniden giriş süresi) gibi kısıtların kontrol edilmesi gerektiği özellikle hatırlatılıyor.

Yağışlı dönemlerde (özellikle Ağustos ve Eylül başı) yeni sürgünleri korumak için takip uygulamalarının faydalı olabileceği; geç sonbahar veya erken ilkbaharda dormant dönemde kışı geçiren inokulumu azaltmaya yönelik bazı kükürt bazlı uygulamaların gündeme gelebileceği ve kontrol için bunun iki yıl üst üste gerekebileceği aktarılıyor.

Sahada hızlı kontrol listesi

• Belirti takibi: 1–2 yaşlı sürgünlerde ani solma, gövdede kahverengi lezyon/kanker arayın.
• Budama hijyeni: Enfekteli sürgünleri lezyonun altından, toprağa yakın kesip bahçeden uzaklaştırın.
• Zamanlama: Budamayı mümkünse kuru havada yapın; taze yaraları korumayı planlayın.
• Besleme yönetimi: Aşırı azotla “yumuşak” sürgün büyümesini teşvik etmeyin.
• Uygulama tekniği: İlaçlamada çalının dip kısmına kaplama sağlayacak ekipman/ayar kullanın.
• Stres faktörleri: Mekanik hasat yaraları ve herbisit sürüklenmesi riskini azaltın.
• Etiket uyumu: PHI/REI ve ürün kısıtlarını mutlaka etiketten doğrulayın.