Peru, yaban mersininde dünya liderliğini pekiştiriyor; sofralık üzümde genişleme devam ediyor

ProArándanos ve Provid’in ortak yönetimiyle Peru, yaban mersini üretiminde küresel liderliğini güçlendirirken sofralık üzüm ihracatında hızlı bir büyüme ve çeşid dönüşümü kaydediyor.

Başkanlık görevi iki sektörü birbirine yaklaştırıyor

Bu yıl itibarıyla Luis Miguel Vegas, ProArándanos’taki genel müdürlüğünün yanında Provid’in de genel yönetimini üstlendi. Vegas’ın aynı anda iki derneği yönetmesi, ülkedeki yaban mersini ve sofralık üzüm sektörleri arasında daha fazla koordinasyon hedeflendiğine işaret ediyor. Yapılar ayrı kalmaya devam etse de orta vadede daha fazla ortak çalışma amaçlanıyor; teknik uzmanlık korunacak.

Temel stratejiler: piyasa erişimi, veri, tanıtım ve iletişim

Her iki üye dernek de özel, gönüllü üyelik esasına dayanıyor ve ulusal üretimin önemli bir bölümünü temsil ediyorlar. Faaliyetler dört ana eksende toplanıyor: yeni ve mevcut pazarların korunması ve açılması (Senasa ile eşgüdümle), güncel istatistik sağlanması, uluslararası tanıtım faaliyetleri (ulusal pavilyonlar ve fuarlar) ve toplum ile iletişim kurarak meyvelerin bölgesel kalkınmadaki rolünün vurgulanması.

Sofralık üzüm: hızlı büyüme ve çeşit yenilenmesi

2011 sezonunda yaklaşık 16 milyon kutu olan ihracat, son yıllarda 83 milyon kutu düzeyine ulaştı; bu sezon için hedef 86 milyon kutu olarak aktarılıyor. İhraç amaçlı tescilli alanlar yaklaşık 24.000 hektar; bunların yarısı Ica’da, %35’i Piura’da ve kalan bölümü Lambayeque, La Libertad, Arequipa ve Áncash arasında dağılıyor.

Çeşit kompozisyonunda ciddi bir değişim yaşandı: 2016’da ihracatta geleneksel çeşitlerin payı çok yüksekken, şimdi lisanslı çeşitlerin ağırlığı yaklaşık %80 seviyesinde. En çok ekilen çeşitler arasında Sweet Globe (yaklaşık 5.200 ha), Autumncrisp (yaklaşık 4.000 ha) ve Red Globe (yaklaşık 3.500 ha) bulunuyor.

Başlıca pazarlar hacim bazında Amerika Birleşik Devletleri (%50), Avrupa (Birleşik Krallık dahil, %25) ve Meksika (%8). Ayrıca Kolombiya, Çin ve Japonya’ya da sevkiyatlar yapılıyor; Çin’de yerel üretimin artışı nedeniyle talepte dalgalanma görülebilir, Japonya’ya giriş ise belirli çeşitlerin kayıt durumuna bağlı.

Yaban mersini: patlamadan olgunlaşmaya

Yaban mersini ihracatı son yıllarda hızla büyüdü: 2016’da yaklaşık 27.000 ton olan ihracat hacmi, verilere göre 320.000 tona ulaştı ve Peru birkaç yıldır taze yaban mersini ihracatında dünya lideri konumunu sürdürüyor. Toplam üretim alanı yaklaşık 25.000 hektar; La Libertad %42 ile ilk sırada, ardından Lambayeque %26 ve Ica %14 geliyor. Ayrıca Áncash ve Lima’da üretim var.

Çeşit yapısında da dönüşüm var: eskiden Biloxi ve Ventura hâkimken, bugün bu iki çeşidin payı toplamda yaklaşık %40’a geriledi. Yeni ıslah programları ve çeşitler (örneğin Sekoya Pop) portföyü çeşitlendiriyor; ülkede ondan fazla aktif ıslah programı bulunuyor. Başlıca ıslahçı/şirket isimleri arasında Fall Creek, Planasa, MBO, OZblu, IQ Berries ve University of Florida yer alıyor.

Fiyat dinamikleri ve pazar farkları

FOB bazlı ortalama haftalık fiyatlar son üç sezonda yükseliş eğiliminde oldu: 2022-2023 sezonunda haftalık ortalama ~$5,19/kg ve maksimum ~$7,57/kg kaydedildi; 2023-2024 ortalama ~$7,45/kg; 2024-2025 sezonunda ise ortalama ~$7,57/kg, en yüksek hafta fiyatı ~$10,64/kg oldu.

Pazar bazında farklılıklar belirgin: 2024-2025 sezonunda Çin’de görülen en yüksek tepe ~$12,78/kg ve haftalık ortalaması ~$8,12/kg; ABD’de tepe ~$11,70/kg ve ortalama ~$7,79/kg; Avrupa’da ise haftalık ortalama ~$6,56/kg, en yüksek ~$10,91/kg olarak rapor edildi.

Sosyal ve takvimsel boyut

Sektörün istihdama katkısı da vurgulanıyor: son sezonda yaban mersini ihracatının yaklaşık 120.000 doğrudan istihdam yarattığı; işgücünün önemli bölümünün kadınlardan oluştuğu bildirildi.

İhracat takvimi Mayıs–Nisan arasında sürüyor. Çin pazarı genellikle Temmuz–Eylül döneminde yoğunlaşırken, Ekim’den itibaren ABD ve Avrupa pazarları öne çıkıyor; özellikle Ekim ayında haftalık sevkiyatlar 20 milyon kilogramın üzerinde olabiliyor. Yaklaşık %10 oranında organik yaban mersini ihracatı bulunuyor.

Üretici profili ve gelecek yönelimleri

Her iki üründe de farklı ölçeklerde üreticiler yer alıyor: yaban mersininde küçük ölçekli üreticilerin sayısı ticari ve teknik gereksinimler nedeniyle sınırlı; üzüm sektöründe ise daha fazla küçük ve orta ölçekli işletme görmek mümkün. Gelecek odaklı strateji sadece hacim arttırmak değil; büyümenin daha dengeli olması, kalite iyileştirmeleri, uygun çeşit seçimi ve mevcut pazarlarda derinleşme öncelikli hedefler arasında. Ayrıca Japonya gibi daha karmaşık protokoller gerektiren pazarlara giriş ilgisi sürüyor.