Şili tarımında işçi açığı: Hasat döneminde 300.000 boş pozisyon riski ve sektörün dış işgücü modelleri

Şili tarım sektörü, Kasım–Nisan arasındaki kritik hasat sezonunda yaklaşık 300.000 işçi açığıyla karşı karşıya; sektör yöneticileri kayıpların önüne geçmek için göçmen işçi programlarını ve uluslararası modelleri örnek alıyor.

Şili tarımında işçi açığı: hasat döneminde riskler ve muhtemel çözümler

Şili tarım sektörü yaklaşan hasat dönemi (Kasım–Nisan) için yaklaşık 300.000 kişilik bir işgücü açığıyla karşı karşıya. Sektör temsilcileri, işgücü eksikliğinin sürmesi hâlinde bazı mahsullerde %20–25 aralığında kayıp yaşanabileceği uyarısını yapıyor.

Ekonomik ölçek ve işgücü yapısı

Söz konusu sektörün doğrudan yaklaşık 1 milyon kişiye istihdam sağladığı ve geçen yıl ihracatının yaklaşık 13,5 milyar ABD doları düzeyinde olduğu aktarılıyor. Resmi istatistiklere göre (INE, Haziran–Ağustos 2025 dönemi), tarımda kayıt dışı istihdam oranı %40,7; tarımda çalışan yabancı oranı ise %7,7 olarak bildirildi.

Geçmişten bugüne göçmen emeğinin rolü

Sektör temsilcileri, son 12 yılda mevsimlik işgücünü tamamlamak için farklı dönemlerde özellikle Haiti ve daha sonra komşu ülkelerden gelen işçilere dayanıldığını belirtiyor. Pandemi döneminde yerel işgücü arzında düşüş gözlemlendiği ve yabancı işçilerin olmaması hâlinde tarım işletmelerinin bugünündeki üretim kapasitesine ulaşmasının zorlaşacağı vurgulanıyor.

Mevcut düzenlemeler ve örnek uygulamalar

Şili’de son dönemde Bolivya’dan gelen işçi girişleri, Mercosur Vizesi çerçevesinde kolaylaştırıldı; bu düzenleme iki yıla kadar geçici ikamet ve çalışma izni sağlıyor. Haberde, bu uygulamanın Ocak ayından bu yana 92 Boliviyalının ülkeye girişine izin verdiği belirtiliyor. Kaynağın aktardığı bu sayı ve süre bilgileri ilgili yetkililerin bildirimlerine dayanıyor.

Yurtdışından örnek modeller

Sektör aktörleri, mevsimlik tarım işgücünde eksikliği kapatmak için Avustralya, Yeni Zelanda, İspanya, Birleşik Krallık ve Kanada gibi ülkelerin modellerine bakıldığını söylüyor. Bu örneklerde; kısa dönemli çalışma vizeleri, işveren sponsorluğu programları ve ülke-blokları arası ikili anlaşmalar yaygın olarak kullanılıyor.

Avustralya ve Yeni Zelanda

Avustralya, Working Holiday tipi vizeler ve Pasifik adalarından işçi getiren PALM programı gibi mekanizmalarla mevsimlik tarım işgücünü destekliyor. Working Holiday kapsamında tarımda belirli süre çalışanlar vize uzatımı hakkı elde edebiliyor. Yeni Zelanda da Accredited Employer Work Visa (AEWV), Recognized Seasonal Employer (RSE) uygulaması ve Working Holiday alternatifleriyle benzer bir yaklaşım benimsiyor.

Birleşik Krallık

Brexit sonrası Birleşik Krallık, Seasonal Worker Visa (SWV) programı ile mevsimlik tarım işçilerini çekiyor; kaynakta aktarılan bilgiye göre geçen yıl yaklaşık 50.000 mevsimlik işçi bu programla ülkeye geldi. SWV genellikle altı aya kadar bir çalışma hakkı sağlıyor ve program özel koşullara tabi.

İspanya

İspanya'nın GECO (orijin ülkede sözleşme yönetimi) gibi programları, işverenlerin doğrudan kaynak ülkeden mevsimlik işçi temin etmesini kolaylaştırıyor; bazı izinler çok yıllı düzenlenebiliyor ve Batı Afrika gibi bölgelere genişletme planları bulunuyor. İspanya aynı zamanda Latin Amerika ülkeleriyle de işbirlikleri yürütüyor.

Kanada

Kanada'da Seasonal Agricultural Worker Program (SAWP) ve Temporary Foreign Worker Program (TFWP) gibi uygulamalar mevcut. Kaynağın aktardığı değerlere göre ülke, 2030'a kadar tarımda 200.000 civarında açıkla karşılaşabileceği öngörüsüyle yeni düzenlemeler tartışıyor; geçen yıl tahmini 30.000 pozisyonun doldurulamaması sonucu satış kayıpları olduğu belirtiliyor (kaynak metinde belirtilen rakam aktarılıyor).

Şirket uygulamaları ve bölgesel işbirlikleri

Bazı Şili şirketleri, yıl içinde birden fazla mevsimde çalışmak üzere işçileri farklı ülkelere yönlendiren programlar geliştiriyor. Örnek olarak Agrícola San Clemente’nin, 2025 itibarıyla İngiltere’deki kiraz hasadını Şili’den gelen işçilerle yürüttüğü ve şirketin mevsimler arasında iş gücünü kaydıran operasyonel modeller uyguladığı aktarılıyor.

Öne çıkan çıkarımlar

• Hasat dönemindeki işgücü açığı, mahsul kayıpları ve bölgesel ekonomiler üzerinde doğrudan etki yaratma riski taşıyor.
• Mevcut yüksek kayıt dışılık oranı (%40,7) ve yabancı işçi oranı (%7,7) sektörde düzenleme ve formalizasyon ihtiyacını gündeme getiriyor.
• Uluslararası örnekler, kısa dönemli vizeler, sponsorlu programlar ve ikili anlaşmaların mevsimlik işgücüne çözüm sağladığını gösteriyor; Şili için uygulama ayrıntıları ve siyasi kabul aşamaları belirleyici olacak.
• İşverenler ve politika yapıcılar arasında koordinasyon, işgücü tedarik zincirinin sürekliliği ve işçi hakları bakımından kritik bulunuyor.
• Kaynağın aktardığı bazı nicel veriler (ör. ekonomik kayıp tahminleri) ilgili kurumların resmi hesaplamalarıyla teyit edilebilir.