Şili için önerilen 'su otoyolu' projesi: yüksek maliyet, aşamalı uygulama ve çevresel kaygılar

Şili'de önerilen 'su otoyolu' özel girişim olarak MOP'a sunulmak üzere; proje büyük yatırım gerektiriyor ve kademeli uygulama planlanıyor. Bazı çevresel ve finansman engelleri öne çıkıyor.

Şili için önerilen 'su otoyolu' projesi: yüksek maliyet, aşamalı uygulama ve çevresel kaygılar

Mart-Nisan 2019 döneminde kamuya aktarılan bilgilere göre, "su otoyolu" adı verilen büyük ölçekli su taşıma projesi Şili Kamu Yapıları Bakanlığı'na (MOP) özel girişim statüsünde sunulmak üzere hazırlanıyor. Proje, fizibilite ve proje çizimleri için özel finansman talep ediyor.

Öngörülen maliyet ve amaç

Kaynağa göre, projenin ön tahmini toplam maliyeti 25–30 milyar ABD doları civarında. İddialara göre plan, Biobío'dan Atacama'ya kadar uzanan bölgelerde tarımsal sulama kapasitesini önemli ölçüde artırmayı hedefliyor; kaynakta sulanacak alanla ilgili verilen rakamlarda belirsizlik bulunuyor ve bu kısım "iddia" olarak aktarılmaktadır.

Teknik konsept ve aşamalara göre işleyiş

Proje, genel olarak yer çekimini kullanarak suyu kuzeye taşıyacak çok aşamalı kanallar ve rezervuarlar sistemine dayanıyor. Tasarımın bazı bölümlerinde pompaj gerekse de, Biobío'dan Valparaíso'ya kadar olan kısımların yer çekimiyle çalışması öngörülüyor. Kuzeye doğru ilerledikçe pompalama ihtiyacı artacak.

Plan kapsamında Queuco Nehri ve Biobío havzasındaki bazı su haklarından yararlanılması; dağlık kaynaklardan kış döneminde (hak sahiplerinin kullanımda olmadığı zamanlarda) maksimum %8'e kadar akım çekilmesi öneriliyor. Taşınan suyun bir kısmı mevcut ve yeni inşa edilecek rezervuarlarda depolanacak ve etaplardaki tarım, arıtma, sanayi ile kuzey bölgelerde madencilik kullanımına ayrılacak.

Farklı çözümler ve maliyet karşılaştırması

Daha önce benzer amaçlarla önerilmiş alternatifler arasında denizaltı boru hatları ve kuzeyde tuzdan arındırma (desalinizasyon) tesisleri yer alıyor. Kaynağın aktardığına göre, denizaltı boru hattının doğrudan yatırım maliyeti daha düşük olabilir ancak pompaj ve enerji maliyetleri tarımsal kullanım açısından dezavantaj yaratıyor. Tuzdan arındırma ise enerji ve tesis maliyetleri nedeniyle şu an için ticari açıdan sınırlı bulunuyor; kaynakta, İsrail örneği dışında tarım amaçlı desalinizasyonun ekonomik olarak geniş uygulama bulmadığı notu düşülmüş ve birim su maliyeti yaklaşık 0,4 USD/m3 civarı olarak aktarılmıştır (bu rakam kaynakta belirsiz formatta verilmektedir).

Çevresel ve finansman kaygıları

Projenin önemi tarımsal üretimi ve ihracatı artırabilme potansiyelinde yatarken, çevresel etkiler tartışma konusu. Nehre dökülen suyun azaltılmasının nehir ekosistemleri ve delta/mouth alanlarına etkileri olabileceği belirtiliyor. Proje savunucuları, alınması planlanan miktarın kış aylarına sınırlı ve toplam akımın küçük bir yüzdesi olduğunu vurgulasa da bu etkiyi minimize etmek için değerlendirme gerektiği ifade ediliyor.

Diğer bir konu ise finansman: büyük yatırımların geri dönüşü için çiftçilere ve kullanıcılarına maliyet yüklenmesi planlanabilir; bu durum benimseme ve uygulanabilirlik önünde bir engel olarak görülüyor.

Projenin ölçeği ve uygulama stratejisi

• Proje modüler tasarlanmış; yalnızca ilk etabın uygulanmasıyla başlanması ve başarılı oldukça sonraki etaplara geçilmesi öngörülüyor.
• Gerekli altyapı binlerce kilometre kanal ve bir dizi rezervuar gerektirdiği için toplam yatırım yüksek olacak.
• Planın belirli bölümlerinde hidroelektrik tesisleri ile su hakları takası (ör. Colbún barajıyla takas önerisi) gibi düzenlemeler öneriliyor.

Değerlendirme: Kaynağın aktardığı öneri, teknik açıdan kapsamlı ve aşamalı uygulanabilirlik sunuyor; ancak yüksek maliyet, enerji gereksinimi, çevresel etkiler ve finansman modeli gibi kritik konular nedeniyle ayrıntılı değerlendirme ve çevresel-etki çalışmaları gerektiriyor.