T-MEC, Meksika'da berry genetiğine 25 yıllık koruma getiriyor; ihracat ve yatırım beklentisi arttı

T-MEC kapsamında yapılan düzenleme ile bazı meyve türlerinin genetik materyali kamuya açıklanmadan önce 25 yıl süreyle korunacak. Sektör temsilcileri bunun yatırım ve ihracatı güçlendireceğini öngörüyor.

Ticarî anlaşmalarla genetik koruma uzadı: Neye dair değişiklik yapıldı?

Meksika, ABD ve Kanada arasındaki T-MEC (USMCA) ile Trans-Pasifik Ortaklığı (CPTPP/TPP11) kapsamındaki değişiklikler sonucunda; ahududu, çilek, böğürtlen ve yaban mersini gibi bazı küçük meyvelerin (berries) genetik materyalinin kamuya açıklanmadan önce korunma süresi 25 yıla çıkartıldı. Bu düzenleme, türlere ait genetik bilgilerin ticari kullanımı ve mülkiyeti açısından yeni bir süre öngörüyor.

Tarafların ve sektörün tepkisi

Ulusal ihracatçı birlikleri ve üretici temsilcileri, koruma süresindeki uzamanın sektöre daha fazla hukuki öngörü kazandıracağını, bunun da yatırım iştahını artıracağını belirtiyor. Ulusal Berry İhracatçıları Derneği başkanı Aldo Mares, yapılan düzenlemeyle bitkisel materyale yönelik hukuki korumanın güçlendiğini ve bunun yatırım için olumlu bir zemin oluşturduğunu ifade etti.

UPOV-91 ve önceki uygulama

Meksika'nın UPOV-91 rejimine katılımı çerçevesinde önceki uygulamada sahiplerin genetik materyal üzerinde yaklaşık 18 yıllık bir süreye sahip olduğu aktarılıyor; yeni düzenleme ise bu süreyi 25 yıla çıkarıyor. Bu değişikliğin tescil ve kullanım süreçlerinde farklılık yaratması bekleniyor.

Yatırım ve üretim kararları nasıl etkilenebilir?

Jalisco Tarım Konseyi Başkanı Jacobo Cabrera'ya göre daha uzun koruma dönemleri, hem iç hem de dış yatırımcıların Meksika'ya yönelmesini teşvik edebilir. Cabrera, önceki belirsizlik nedeniyle bazı tohum/çeşit sahiplerinin yatırımını Şili gibi daha güvenli görülen ülkelere kaydırdığını belirtti; yeni düzenleme bu eğilimi tersine çevirebilir.

Üretici perspektifi

BQ Fruits Berries şirketi yöneticisi Miguel Méndez, belirli bir çeşidin üreticiye uygunluğu ve bölgesel adaptasyon sağladığında, daha uzun münhasır kullanım hakkının üreticinin uzun vadeli yatırım planlamasına imkân tanıyacağını söyledi. Ayrıca yeni çeşitlerin zararlılara dayanıklılık ve raf ömrü gibi avantajlar sunarak ihracat penceresini genişletebileceği vurgulanıyor.

İhracat olanakları ve pazar çeşitlenmesi

Sektör temsilcileri, raf ömrü ve dayanım kazanan çeşitlerle ihracat pazarlarının ABD dışına da genişleyebileceğini; örneğin yaban mersininde denizyolu ile Avrupa'ya ulaşmanın 22 güne kadar mümkün olduğu ve bunun ticari açıdan hala uygulanabilir olabildiği belirtildi.

Sektör verileri ve büyüme öngörüleri

Meksikalı berry şirketlerinin yurtdışı varlığı son yıllarda arttı. 2017 yılında sektörün dışsatımının yaklaşık 2 milyar dolara ulaştığı ve küresel pazardan yüzde 10,6 pay alındığı bildirildi; Meksika hâlihazırda küresel sıralamada ikinci ihracatçı konumunda. 2013–2017 döneminde yurt dışı satışlardaki artışlar; yaban mersininde %450, ahudududa %144, çilekte %82 ve böğürtlen %55 düzeyinde gerçekleştiği aktarılıyor. Tarım temsilcileri, TPP11 ve bölgesel anlaşmaların etkisiyle sektörün önümüzdeki 10 yılda yıllık ortalama %20 civarında büyüme potansiyeli taşıdığını öngörüyor.

Kısa sonuç

Genetik koruma süresinin uzatılması, üreticilere ve ıslahçıya daha fazla hukuki güven sağlayarak yatırım tercihlerini etkileyebilir; bunun ihracat, çeşit geliştirme ve pazar çeşitlendirmesi alanlarında olumlu etkileri olması bekleniyor.

Hızlı notlar

• Korunacak ürünler: ahududu, çilek, böğürtlen, yaban mersini (berries).
• Korumaya ilişkin süre: 25 yıl (kamuya açıklanmadan önce).
• Meksika'nın UPOV-91 rejimine dahil olduğu bildirildi; önceki süre ~18 yıl idi.
• 2017 ihracatı: yaklaşık 2 milyar USD; küresel pazar payı %10,6; ikinci sırada ihracatçı konumu.
• 2013–2017 arası ihracat artışları: yaban mersini %450, ahududu %144, çilek %82, böğürtlen %55 (aktarılan veriler).
• Sektör projeksiyonu: önümüzdeki 10 yılda yıllık ~%20 büyüme iddiası (sektör temsilcileri kaynaklı).