AB destekli projelerle çilek, ahududu ve böğürtlenin dayanıklılığı ve raf ömrü artırılıyor

Avrupa merkezli iki AB destekli araştırma programı, çilek, ahududu ve böğürtlenin iklim değişikliğine karşı dayanımını güçlendirmek ve şeker/koruyucu içermeyen atıştırmalıklar geliştirmek üzere çalışıyor.

AB projeleri: ıslah ve işleme alanında eş zamanlı adımlar

Avrupa'da yürütülen iki araştırma programı, kırmızı meyvelerin (çilek, ahududu, böğürtlen/blueberry ve böğürtlen türleri) hem tarlada daha dirençli hale gelmesi hem de raf ömrünün uzatılması için çalışma yürütüyor. Amaç; iklim kaynaklı dalgalanmalara, hastalıklara ve kuraklığa karşı koyabilen çeşitler geliştirmek ve aynı zamanda tüketici tercihlerini korumaktır.

BreedingValue: genetik çeşitliliği artırma çalışmaları

İtalya’daki Marche Politeknik Üniversitesi'nden Prof. Bruno Mezzetti'nin dahil olduğu BreedingValue projesi, tohum ve bitki materyali (germplazm) üzerinden genetik kaynakları tarıyor. Projenin hedefleri arasında hastalıklara ve su stresine dayanıklılık, adaptasyon ve meyve duyusal özelliklerinin korunması yer alıyor. Proje dört yıllık süreyle 2024'e kadar sürdürecek şekilde AB fonu aldı.

AB üretim verileri ve üretici tablosu

Eurostat verilerine göre 2022'de AB içinde yaklaşık 700.000 ton civarında kırmızı meyve üretimi kaydedildi; çilekler üretimin yaklaşık yarısını oluşturuyor. İspanya, AB içinde çilek üretiminde öne çıkan ülke olup %25'in üzerinde paya sahip; Polonya ve Almanya ise diğer önde gelen üreticiler arasında yer alıyor. BreedingValue; Fransa, Almanya, İspanya, Türkiye dahil olmak üzere sekiz ülkeden 20 ortak kuruluşu kapsıyor.

FRIETS: işlemeye odaklanan başka bir girişim

FRIETS adlı proje, meyvelerin kurutulması ve işlenmesi aşamalarında yeni teknolojiler geliştirerek raf ömrünü uzatmayı ve tuz/şeker/kimyasal koruyucu içermeyen atıştırmalıklar üretmeyi hedefliyor. Proje; Kıbrıs, Yunanistan, Malta, Romanya ve Birleşik Krallık'tan olmak üzere 13 ortak kuruluşla, dört yıl sürecek biçimde (Ağustos 2025'e kadar) yürütülüyor.

Yeni işleme teknikleri ve ambalaj yaklaşımları

FRIETS kapsamında araştırılan yöntemler arasında mikrodalga vakum kurutma, dondurarak kurutma (freeze-drying) ve ozmotik dehidrasyon yer alıyor. Bu yaklaşımlar, meyvelerdeki doğal antioksidan ve antimikrobiyal bileşenleri koruyarak sağlık yararlarını ve raf ömrünü iyileştirmeye odaklanıyor. Ayrıca deniz yosununa dayalı yenilebilir kaplamalar, plastik ambalaja alternatif olarak test ediliyor.

Ticarileştirme ve beklentiler

FRIETS ortaklarından National Technical University of Athens temsilcileri, geliştirdikleri ürünler için patent başvurusu yaptıklarını ve ilk ürünlerin Rezos Brands aracılığıyla 2024 içinde satışa sunulmasının beklendiğini aktarıyor. Projeler aynı zamanda EU Horizon fonları ve Marie Skłodowska-Curie Destekleri ile ilişkilendiriliyor.

Çıkarımlar

Araştırmalar, hem tarlada çeşitliliği artırarak hem de işleme aşamasında daha hafif, koruyucu içermeyen yöntemler geliştirerek kırmızı meyvelerin arz güvenliğine katkı sağlamayı amaçlıyor. Bu, tüketicilerin meyveye erişimini ve ürün kalitesini korurken, iklim değişikliğinin yarattığı baskılara karşı sektörün direnç kazanmasına yardımcı olabilir.

Hızlı özet - temel noktalar

• BreedingValue: germplazm üzerinde genetik kaynakların tespiti ve dayanıklılığın artırılması; proje 2024'e dek sürdü (AB fonu).
• FRIETS: tuz/şeker/kimyasal koruyucu içermeyen kurutulmuş meyve atıştırmalıkları için yeni teknolojiler geliştiriyor; proje Ağustos 2025'e kadar devam ediyor.
• İşlem teknikleri: mikrodalga vakum kurutma, dondurarak kurutma, ozmotik dehidrasyon ve deniz yosunu bazlı yenilebilir kaplamalar test ediliyor.
• Hedef: hem duyusal özellikleri koruyan hem de daha uzun raf ömrü sağlayan ürünler oluşturmak; belirli gruplara (sporcular, yaşlılar, diyabetikler) yönelik ürün varyantları planlanıyor.
• Finansman: EU Horizon Programı ve MSCA kapsamında destekler belirtiliyor; görüşler Avrupa Komisyonu görüşü olarak alınmamalı (kaynak açıklaması var).