Kosova tarımında iklim riskine karşı teknoloji odaklı çözüm: Sulama, ağ izleme ve koruyucu sistemler rekabeti koruyor

USAID destekli AGRO programı, modern sulama ve gübreleme uygulamaları, anti-dolu/anti-don çözümleri ile 19 istasyonlu hava izleme ağı kurarak Kosova çiftçilerinin iklim risklerine karşı dayanıklılığını artırıyor.

Kısa özet

Kosova tarımı, artan hava değişkenliği ve aşırı hava olaylarının etkisiyle ürün takvimi, verim ve pazar rekabetinde baskı altında. USAID tarafından desteklenen AGRO programı ve ortakları, üreticilerin adaptasyon kapasitesini güçlendirmek amacıyla bir dizi teknik ve altyapı müdahalesi hayata geçiriyor.

İklimin etkileri ve rekabet kaybı riski

Son yıllarda Kosova'da mevsimsel düzensizlikler; yaz aylarında sel ve kuraklık, kışın kar birikimi ve ani don olayları, ilkbahar sıcaklıklarının değişkenliği gibi olgular gözleniyor. Bu değişimler hasat zamanlarını etkileyerek özellikle erken hasat sağlayan ürünlerde (ör. yaban mersini, kuşkonmaz) Kosova'nın önce pazara giriş avantajını zayıflatabiliyor.

Çiftçi örnekleri: Erken hasat çakışması ve etkileri

Bazı üreticiler doğrudan sonuçlarla karşılaştı. Örneğin, büyük yaban mersini üreticilerinden birinin anlattığına göre 2018'de kuzey Avrupa'daki erken hasatlar Kosova'daki dönemi yakaladı ve fiyatlar düştü; bu, tüm değer zinciri için kârlılık riski yarattı.

AGRO'nun uyguladığı başlıca müdahaleler

Programın saha uygulamaları; modern sulama ve gübreleme (drip/fertigation), anti-dolu ağları, anti-don (anti-frost) sistemleri, iklim-adapte çeşitlerin seçimi, sera dayanıklılığına yönelik iyileştirmeler ve erken uyarı/uzaktan izleme altyapısını kapsıyor.

• Geleneksel taşkın (flood) sulama sistemlerinde zemine kaçak nedeniyle %50'ye varan su kayıpları rapor ediliyor; damla sulama ile bu kayıplar azaltılıyor.
• Damla sulama ve fertigation uygulamaları verim ve bitki sağlığını artırıyor; program destekli parsellerde verimin bölge ortalamasının %30 üzerinde olduğu bildirildi.
• Anti-dolu ağları ve don koruma sistemleri yüksek değerli ürünlerde zararları azaltıyor; örneğin dolu, yaban mersininde hektar başına on binlerce euro zarara yol açabiliyor (kaynağa göre yaklaşık €20.000/ha örnek verildi).
• AGRO'nun teşvik fonu kapsamında sekiz hektarlık bir demonstrasyon tarlasına anti-don sistemi kurulması desteklendi ve testler gerçekleştirildi.
• Sera alanlarında çift kat ısı yalıtımı, geliştirilmiş havalandırma ve ısınma çözümleri ile sezon uzatılıyor; bu yatırımlar ihracat taleplerine yanıt verecek kalite ve sürekliliği sağlamak üzere tasarlandı.
• Özel sektörle yürütülen çeşit denemeleri, iklime daha uygun bitki materyallerinin ticarileştirilmesine zemin hazırlıyor.
• IPKO ile kurulan ağ sayesinde 6 üretim bölgesinde 19 hava izleme istasyonu devreye alındı; sistem, iki yeni mezunu istihdam ederek verileri merkezde analiz ediyor ve kayıtlı üreticilere kısa mesajla uyarı iletiliyor. Bu ağın 1000'den fazla üretici ve girdi tedarikçisine hizmet verdiği aktarılıyor.

Saha sonuçları ve ekonomik etkiler

Program etki örnekleri arasında; primocane böğürtlen üreticisinin damla sulama ile yaklaşık 13 ton/ha verim elde etmesi ve başka bir üreticinin erken sezon çeşidinde 22 ton/ha'a ulaşması yer alıyor. Bu tür performans artışları, ürün kalitesi ve sürekliliğini güçlendirerek hem iç piyasa hem de ihracat için güveni artırıyor.

Ne değişiyor?

Modern sulama, iklime uygun çeşit seçimi ve erken uyarı altyapısı, Kosova üreticilerinin iklim riske daha hızlı yanıt verip pazardaki konumlarını korumalarına yönelik temel araçlar olarak öne çıkıyor. AGRO uygulamalarının yaygınlaşması, tedarik zincirleri için daha tutarlı kalite ve miktar sağlayabilir.

Not: Bu metinde yer alan bilgiler Blueberries Consulting News tarafından 14/12/2020 tarihinde yayımlanan haberde aktarılmaktadır.