Uzman: Doğru yönetimle Piura'da yaban mersini üretimi yüksek potansiyele sahip

Şilili agronom Santiago Román, Piura'nın iklimsel zorluklarına rağmen doğru çeşit, altyapı ve yönetimle yaban mersini üretiminde önemli fırsatlar olduğunu söylüyor.

Uzman: Doğru yönetimle Piura'da yaban mersini üretimi yüksek potansiyele sahip

Santiago Román, Şili kökenli bir agronom ve Fructifica danışmanlığının kurucusu olarak yaklaşık 24 yıllık yaban mersini tecrübesine sahip. Peru, Meksika ve Kolombiya'daki üreticilere danışmanlık veriyor; Piura'ya ise ayda bir veya iki kez Pura Berries ile çalışmak için gidiyor.

Mesleki geçmiş ve saha tecrübesi

Román, 2002'de Vitalberry'de işe başlayıp kuzey Şili'deki üretim koşullarında deneyim kazandı; daha sonra Sunbelle ve Agroberries için çalıştı. Agroberries döneminde Peru ve Meksika'da toplamda 1.200 hektardan fazla alanın kurulumunda rol oynadı; proje planlamasından operasyon yönetimine kadar sorumluluk aldı.

Maliyet ve verim odaklı yaklaşım

Uzman, üretim kararlarında kilogram başına kârın belirleyici olduğunu vurguluyor. Fiyat oynaklığına dikkat çekerek 2025 sezonunda fiyatların 6–7 doların üzerine çıktığı, oysa 2019–2020'de yaklaşık 3,5 dolar seviyesinde olduğu verilerini aktarıyor. Buna göre sürdürülebilirlik için verim ve maliyetlerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

İşçilik ve verimlilik

Román'a göre işçilik, bir yaban mersini çiftliğinin toplam giderlerinin %65–70'ini oluşturuyor; bunun içinde hasat yaklaşık işçilik maliyetlerinin %75'ini alıyor. Üretim yoğunluğu arttıkça verim beklentisinin yükseldiğini; hektar başına 30 tonun altında üretim yapan işletmelerin ekonomik sorunlarla karşılaşma riskinin yüksek olduğunu belirtiyor. Aynı zamanda işgünü ihtiyacı geçmişe göre azalarak, önceki yaklaşık 220 işgününden günümüzde 140–160 aralığına, bazı işletmelerde ise 130'un altına düştüğünü aktarıyor.

Fiyat baskıları ve maliyet eşiği

Zorlu senaryolarda sürdürülebilirlik için üretim maliyetinin kilograma 3,2 doların üzerine çıkmaması gerektiğini ifade ediyor. Çeşit telifleri maliyet tablosuna etki ediyor; ancak başarılı bir genotip yüksek performans gösterdiğinde teliflerin yükü nispeten dengelenebiliyor. Asıl sorun, çeşidin katalogda taahhüt edileni verememesi veya pazarlama koşullarının piyasa gerçeklerini yansıtmaması durumunda ortaya çıkıyor.

Piura'nın agroiklimatik özellikleri

Román, Piura'yı yaban mersini için iklimsel açıdan zor bir bölge olarak nitelendiriyor. Bölgedeki buhar basıncı açığının bazı yıllarda Trujillo'ya kıyasla üç katına ulaşabildiğini ve bazı dönemlerde gece minimum sıcaklıkların 18°C'nin üzerinde seyrettiğini belirtiyor. Bu koşulların zararlı-organizmaların döngülerini hızlandırdığını ve yönetimi hassaslaştırdığını söylüyor.

Toprak, kök sağlığı ve adaptasyon

Piura topraklarının kimyasal yönden arandano için uygun olduğu, bu yüzden pH veya tuzluluk düzenlemesi gereğinin genelde azaldığı aktarılıyor. Bununla birlikte toprak sıcaklıklarının yüksek olması köklerde asfiksi belirtilerine yol açıyor; bu sorunu azaltmak için üretim ortamı olarak kontrollü substrat ve konteyner uygulamalarına geçildi. Ayrıca soğuklama (chill) gereksinimi olmayan çeşitlerin seçimi bölge adaptasyonu açısından belirleyici oldu.

Uygulama süreci ve yatırımlar

Adaptasyon çalışmaları 70 hektarlık bir pilot alanda başladı. Bu süreçte düşük performans gösteren çeşitler elendi, sulama sistemleri sensör ve telemetri ile modernize edilerek yönetim hassasiyeti artırıldı. Román'a göre doğru uygulamalarla Piura önemli üretim fırsatları sunuyor.

Özet çıkarımlar

• Kilogram başına kârlılık, yatırım ve işletme kararlarının merkezinde olmalı.
• İşçilik toplam maliyetlerde belirleyici; hasat masrafları işçilik içinde ağır pay alıyor.
• Piura iklimi yönetim hassasiyeti gerektiriyor; yanlış seçimler üretimi zayıflatabilir.
• Kontrollü substrat ve düşük chill gerektiren çeşitler bölgeye uyum sağlamak için kritik.
• Başarılı adaptasyon pilot uygulamalar, çeşidin elenmesi ve modern sulama yatırımlarıyla mümkün olabiliyor.